• SỞ VĂN HÓA, THỂ THAO VÀ DU LỊCH BẮC GIANG - Đ/C SỐ 74 Đ. NGUYỄN THỊ LƯU - P. NGÔ QUYỀN - TP. BẮC GIANG
Liên kết

 

 

 

Thông kê truy cập
  • Tổng số lượt: 1083391
  • Số người đang xem: 37
  • Trong ngày: 5947
  • Trong tuần: 16496
  • Trong tháng: 1083344
  • Trong năm: 1083391
Trang chủ

Sắc xuân trên miền quan họ

( 08:26 | 21/02/2017 ) Bản để inGửi bài này qua Email

 

Tôi sinh ra và lớn lên trên đất Kinh Bắc, từ thuở trong nôi đã được tắm mình trong những lời ru của bà, của mẹ qua câu quan họ ngọt ngào. Mỗi tháng Giêng về, khi đất trời vào xuân, không khí hội  hè, đình đám ở những làng quan họ quê tôi lại rộn ràng như mời gọi, thúc giục chúng tôi mau trảy hội để hòa mình vào dòng người bên những canh hát nghĩa tình, thiết tha.

Nếu ai hỏi mùa xuân Kinh Bắc có gì hay? Đối với những ai là con dân Bắc Ninh, Bắc Giang chắc chắn câu trả lời chỉ có thể gói gọn trong hai từ “quan họ”. Làn điệu dân ca ấy đã từ làng bước ra thế giới khi trở thành di sản của nhân loại. Nghìn đời nay nó không chỉ giúp cho những người nông dân quanh năm chân lấm tay bùn thoát ra khỏi cái cơ cực của cuộc sống thực tại để bước vào thế giới của thần tiên mà nó còn là thứ men say làm mềm lòng biết bao tao nhân mặc khách.

Vơi đầy theo khúc hát

Liền chị Quan họ Thổ Hà. Ảnh: Nguyễn Hưởng

Đi bất cứ đâu trên đất Kinh Bắc đều thấy văn hóa quan họ bao trùm,nhất lànhững dịp hội làng. Cảm mến không khí ấy, một nhà thơ đã viết: “Làng quan họ quê tôi,tháng giêng mùa hát hội. Những đêm trăng hát gọi, con sông Cầu làm bao xanh”.Mùa xuân khi hoa cỏ đua hương, những miền lễ hội đang tràn trề sức sống, vùng Kinh Bắc càng trở nênduyên dáng và đẹp hơn trong mắt du khách nhờ các làn điệu quan họ. Bên thềm xuân rộn ràng, những liền anh, liền chị thướt tha tà áo the, khăn xếp và nón lá quai thao du xuân khoe sắc, đua tài. Những canh hát mà tôi được xem thường là lối giao duyên, đối đáp với những lời ca trao gửi, ý tứ của nam nữ. Do đókhi tàn canh hátkhông có người thua cuộc, mà cả hai bên cùng thắng trong nỗi niềm nhớ thương, nuối tiếc khi phải chia tay sau khi đã được trải lòng.

Người dân đôi dòng sông Cầu lâu nay vẫn quan niệm, đã chơi quan họ thì phải "tinh mới tường", tức là phải hiểu, phải chơi có lề có lối và phải hát bằng cả trái tim. Chơi cho chỉ nổi kim chìm, cho lở đất long trời mới xứng là trai gái Kinh Bắc.Đến hẹn lại lên, không biết bao mùa lễ hội trôi qua, trái tim tôi lại thổn thức rồi theo nhịp đập ấy tìm về những canh hát quan họ đậm đà trong hội Lim, Thị Cầu, làng Diềm (Bắc Ninh), Thổ Hà, Bổ Đà, Trung Đồng (Bắc Giang). Có hòa mình vào những canh hát trao duyên mới cảm nhận, thấm thía mạch nguồn của dòng chạy văn hóa trong suốt chiều dài lịch sử dân tộc. Sức lan tỏa, sự trường tồn của di sản được tiếp nối và trao truyền một cách liên tục là minh chứng rõ nét cho thấy tình yêu, sự trân quý dân ca quan họ của cộng đồng nơi đây.

Mỗi vùng có cách làm khác nhau để gìn giữ vốn quý, nếu bắc sông Cầu (Bắc Giang) có những lớp truyền dạy và liên hoan quan họ cho thiếu nhi, hỗ trợ trang phục cho liền anh, liền chị thì bờ nam sông Cầu (Bắc Ninh) có những cuộc thi hát quan họ trên truyền hình thu hút nhiều đối tượng tham gia. Tuy vậy những giải pháp đó chỉ là hình thức “kích cầu” vì thực chất bao đời nay quan họ vẫn được người dân tự thân nâng niu, bảo tồn một cách tích cực. Ở đó, không đơn thuần chỉ là món ăn tinh thần, một loại hình thức sinh hoạt văn hóa nghệ thuật dân gian mà sâu xa hơn còn là mỹ tục, biểu tượng và niềm kiêu hãnh của vùng quê Kinh Bắc. Dù mỗi làng quan họ có những thế mạnh, phong cách chơi và “chất” riêng nhưng tựu chung lại vẫn phải hiểu luật tục, biết các điệu: hừ la, la rằng, la bạngiọng vặt, giọng kết, giọng giã, hát lề lối, hát đối, hát canh, đạt đến độ “vang, rền, nền, nảy”...

Canh hát Quan họ trên sông Cầu. Ảnh: Nguyễn Hưởng

Ởlàng quan họ cổ Trung Đồng, huyện Việt Yên (Bắc Giang) từ xưa các cụ đã đề thơ rằng "Vẳng nghe tiếng hát Trung Đồng/Phượng Hoàng cũng muốn sổ lồng mà ra”.Bao năm qua dù có nghèo khó đến đâu thì trong 2 ngày hội của làng vẫn không thể thiếu được canh hát mặn nồng. Anh hai, chị hai ở Trung Đồng luôn thầm nhủ phải gìn giữ vốn liếng quý báu của ông cha. Họ yêu nhauởcái nết, trọng nhau cái tình và say nhau ở giọng hát câu ca. Mỗi lời ca cất lên đâu phải là chót lưỡi đầu môi mà còn ẩn chứa cái tình, là trao gửi biết bao điều khó nói. Cụ Hoắc Công Chờ (92tuổi)biết hát dân ca quanhọ từ khi “Răng non trắng tựa như ngà - Đến nay trơ lợi vẫn ca rõ nhời”. Cụthuộc cả trăm bài quan họ cổ và được xem là người “biết đủ lối, thuộc đủ câu”.Cụ Chờ bảo: Trong quan họ, nam gọi là liền anh, nữ là liền chị, dù có cao tuổi đến đâu thì vẫn có thể gọi là anh hai, chị hai. Người quan họ có cái tình rất đúng mực, khi xưng hô với nhau, lúc nào cũng nhận mình làm em, cái tôi cá nhân nhường chỗ cho sự kính trọng, khiêm nhường”.

Rời xa những lễ hộixuân xứ Kinhh Bắc, lòng tôi vẫn còn bâng khuâng trong lời hát tha thiết và đắm say của nhạc sĩ tài hoa Phó Đức Phương: "Anh chưa đến làng quan họ/Chợt tỉnh nghe canh hát trao duyên. Anh chưa đến dòng sông Cầu/Ngàn đời vui sóng nước lơ thơ. Anh chẳng biết đến bao giờ/Ngồi tựa mạn thuyền buông câu hát đợi chờ”.

Tìm Em... chiều vắng Hội Lim,

Tứ thân nào thấy... bóng chim ngang trời.

Người quan họ có nhớ lời?

Mạn thuyền Anh sẽ cả đời đợi Em!...

 

Nguyễn Hưởng

 

 

 

 

 

 

 

 

;?>