• SỞ VĂN HÓA, THỂ THAO VÀ DU LỊCH BẮC GIANG - Đ/C SỐ 74 Đ. NGUYỄN THỊ LƯU - P. NGÔ QUYỀN - TP. BẮC GIANG
Liên kết

 

 

 

Thông kê truy cập
  • Tổng số lượt: 2347978
  • Số người đang xem: 28
  • Trong ngày: 1409
  • Trong tuần: 7887
  • Trong tháng: 363836
  • Trong năm: 1995755
Trang chủ

Giới thiệu sách tài liệu địa chí: Nguyễn Khắc Nhu và khởi nghĩa Yên Bái, Hưng Hóa, Lâm Thao

( 10:30 | 29/01/2010 ) Bản để inGửi bài này qua Email

Từ khi Pháp xâm lược nước ta cho đến khi có Đảng lãnh đạo đã có rất nhiều cuộc khởi nghĩa và phong trào đấu tranh chống Pháp do vua, quan, hoặc nông dân tổ chức, như: khởi nghĩa Yên Thế do Hoàng Hoa Thám lãnh đạo, Phan Bội Châu với phong trào Đông Du, phong trào Duy Tân của Phan Chu Trinh…. Trong đó, chúng ta không thể không kể đến Nguyễn Khắc Nhu, một chí sĩ yêu nước thời cận đại, là một trong những cột trụ của Việt Nam Quốc dân Đảng thời kỳ trước năm 1930.

Với niềm mong muốn các bạn được đón nhận một tư liệu lịch sử có giá trị, tập tài liệu “Nguyễn Khắc Nhu và khởi nghĩa Yên Bái, Hưng Hóa, Lâm Thao” sẽ giúp bạn đọc hiểu biết thêm về lịch sử dân tộc, cũng như nhà yên nước Nguyễn Khắc Nhu. Đây được coi là một cuốn “tiểu sử Nguyễn Khắc Nhu”, do tác giả Nguyễn Khắc Đạm viết năm 1965. Tài liệu dày 29 trang, khổ 21x30 cm, đã tái hiện cuộc đời, tấm gương bất khuất của Nguyễn Khắc Nhu; cũng như nguyên nhân, diễn biến 3 cuộc khởi nghĩa Yên Bái, Hưng Hóa, Lâm Thao dưới sự chỉ huy của Xứ Nhu và các vị lãnh tụ Quốc dân Đảng chống thực dân Pháp đầu thế kỷ XX.

Những trang đầu tài liệu sách, tác giả giới thiệu về thời thơ ấu của Nguyễn Khắc Nhu và đôi nét về mảnh đất quê hương ông. Nguyễn Khắc Nhu sinh năm Nhâm Ngọ (1882), quê làng Song Khê, xã Chí Minh (nay là xã Song Khê), huyện Yên Dũng, tỉnh Bắc Giang. Ông xuất thân trong một gia đình nhà Nho nghèo, mồ côi cha năm 12 tuổi. Thuở nhỏ, ông theo học khoa cử, năm 1902 đi thi Hương đứng đầu cả xứ Bắc Kỳ nên đương thời gọi là Đầu Xứ Nhu, gọi tắt là Xứ Nhu. Cả thời niên thiếu của Nguyễn Khắc Nhu là quãng đời được chứng kiến nhân dân ta đánh Pháp, và điều đó đã có ảnh hưởng sâu sắc đến toàn bộ hoạt động sau này của ông.

Do được tin cậy và thông thạo đường lối, năm 1903, ông được cử dẫn đường cho Phan Bội Châu lên đồn Phồn Xương gặp Đề Thám và đưa cụ Phan lên biên giới. Sau nhiều lần thi Hội không đậu, ông về quê dạy học và tham gia phong trào Đông Du, lập Hội Quốc Dân Dục Tài ở Bắc Giang theo kiểu phong trào Đông Kinh Nghĩa Thục, thực hiện một số cải cách tại quê nhà, tuy nhiên đều bị chính quyền thực dân cấm hoạt động.

Như chúng ta đã biết, cả phong trào Đông Du và Đông Kinh Nghĩa Thục đều bị tan vỡ, thực dân Pháp truy nã và bắt giam nhiều nhà chí sĩ, trong đó có Phan Bội Châu và Phan Chu Trinh. Năm 1909, Nguyễn Khắc Nhu trốn sang Trung Quốc, tham gia vào cuộc vận động cứu nước. Từ đó, ông chuyển dần từ xu hướng đấu tranh bất bạo động sang bạo động. Năm 1926, ông trở về làng Song Khê để bề ngoài vừa dạy học, vừa làm ông lang chữa bệnh cho nhân dân, còn bề trong thì sắp sẵn mưu cơ hành động. Năm 1927, ông cùng với các đồng chí khác thành lập Hội Việt Nam Dân Quốc, tổ chức nhiều cuộc tập kích một số đồn Pháp ở Bắc Ninh, Đáp Cầu, Phả Lại... với ý định vũ trang khởi nghĩa. Năm 1928, Hội Việt Nam Dân Quốc hợp nhất với Việt Nam Quốc Dân Đảng và ông được cử tham gia với vai trò là Trưởng ban Lập pháp của Đảng.

Một sự kiện quan trọng xảy ra, đánh dấu một bước ngoặt của Việt Nam Quốc Dân Đảng. Đó là năm 1929, tên Bazin - một trùm mộ phu đồn điền cao su Nam Kỳ bị các Đảng viên Việt Nam Quốc Dân Đảng ám sát. Việc này đã làm kinh động giới thực dân. Các cơ sở của Việt Nam Quốc Dân Đảng bị thực dân Pháp khủng bố ác liệt, nhiều Đảng viên bị bắt và bị kết án tù. Xứ Nhu trốn thoát, rút lui vào hoạt động bí mật và bị "Hội đồng đề hình" kết án vắng mặt ông 20 năm cấm cố. Trước tình hình có khả năng tan vỡ, các nhà lãnh đạo Việt Nam Quốc Dân Đảng quyết định đẩy mạnh hoạt động vũ trang khởi nghĩa, với phương châm "Không thành công thì thành nhân".

Để viết cuốn tài liệu này, tác giả Nguyễn Khắc Đạm đã dày công tham khảo rất nhiều tài liệu lịch sử tin cậy, cùng những ký ức của gia đình và bà con họ hàng. Đến với cuốn sách, các bạn sẽ được tìm hiểu nguyên nhân và diễn biến của 3 cuộc khởi nghĩa: Yên Bái, Hưng Hóa, Lâm Thao. Ngày 8 tháng 2 năm 1930, Xứ Nhu được giao nhiệm vụ trực tiếp lãnh đạo khởi nghĩa ở Yên Bái, Phú Thọ, Sơn Tây. Do không chuẩn bị kỹ lưỡng, lực lượng ở các nơi không cùng khởi sự một lúc, thực dân Pháp có điều kiện phòng ngừa, nên cuộc khởi nghĩa thất bại. Ngay hôm sau, ngày 9 tháng 2 năm 1930, ông đã trực tiếp chỉ huy trận đánh tập kích đồn binh Hưng Hoá và phủ lỵ Lâm Thao. Cuộc tập kích bất thành, bản thân ông bị trúng đạn nhưng vẫn tìm đường trốn thoát. Giữa đường, ông dùng lựu đạn tự tử nhưng không chết và bị quân Pháp bắt được. Trên đường giải về trại giam, ông nhảy xuống sông tự trầm, nhưng lại bị quân Pháp vớt được và đem về giam tại Hưng Hóa. Tại đây, ngày 11 tháng 2 năm 1930, ông đập đầu vào tường giam tự tử để bảo toàn khí tiết.

Việc làm của Xứ Nhu tuy thất bại nhưng nó đã nêu một tấm gương lớn về đấu tranh vũ trang cho phong trào cách mạng Việt Nam. Sau khi ông mất, dân làng Song Khê vẫn không ngừng tiếp tục anh dũng tham gia cách mạng tháng Tám và kháng chiến giải phóng dân tộc. Ngày nay, nhân dân Song Khê luôn tin tưởng dươi sự lãnh đạo của Đảng, ra sức hăng say xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp văn minh.

Đọc “Nguyễn Khắc Nhu và khởi nghĩa Yên Bái, Hưng Hóa, Lâm Thao”, bạn đọc không chỉ biết đến cuộc đời và những năm tháng hoạt động cách mạng của Xứ Nhu, mà còn được cảm nhận những bài thơ hay, những câu đối nói lên tâm tư, ý nghĩ của ông; những bài báo viết về các vấn đề xã hội, vận động cải cách đã đăng trên các báo: An Nam tạp chí, Thực nghiệp dân báo trước đây... Trong bài thơ “Tiễn bạn”, ông khuyên bạn làm việc quan nên hết sức thận trọng và phái lấy điều “nhân” làm đầu:

Việc quan cơ trước hết thận cần,

Lòng ta, ta ở lấy nhân,

Việc ta, ta phải mọi phần siêng năng.

            Trong khi dạy học, ông thường nói với học trò: “Quân tử cẩn ư ngôn, thận ư hành. Tiểu nhân phản thị” (Người quân tử cẩn trọng trong lời nói, thận trọng trong việc làm. Kẻ tiểu nhân thì ngược lại).

            Nhận định về Nguyễn Khắc Nhu, Đào Trinh Nhất (nhà văn, nhà báo giữa thế kỷ XX) đã viết: “Xứ Nhu là người thao lược nhất, can đảm nhất, hy sinh nhất trong Việt Nam Quốc Dân Đảng”. Tinh thần đấu tranh bất khuất của Nguyễn Khắc Nhu luôn sống mãi. Nhân dân Song Khê mãi mãi giữ lấy hình ảnh Xứ Nhu làm gương cho các thế hệ mai sau, đã lưu lại trong nhà truyền thống của mình bản tiểu sử của Xứ Nhu để tên ông đã được dùng đặt cho một đường phố ở Hà Nội và một số thành phố khác của Việt Nam. Tượng đài Nguyễn Khắc Nhu được tổ chức khánh thành vào dịp giỗ lần thứ 68 của ông tại làng Song Khê, Yên Dũng, Bắc Giang. Ông đã được Thủ tướng Phạm Văn Đồng ký tặng Bằng Tổ quốc ghi công và công nhận là liệt sĩ cách mạng.

            Nguyễn Khắc Nhu và khởi nghĩa Yên Bái, Hưng Hóa, Lâm Thao” thực  sự là một cuốn tài liệu lịch sử quý, rất có ích cho các nhà nghiên cứu, bạn đọc, nhất là thanh thiếu niên hiện nay đang có nhu cầu trong việc khám phá lịch sử truyền thống của dân tộc. Mời các bạn tìm đọc tài liệu này tại phòng Địa chí, Thư viện tỉnh Bắc Giang, ký hiệu SC.000301.

Ngọc Ngà

;?>